Trận Waterloo

Trận Waterloo (1815)

Một đêm tối trời cuối tháng 2 năm 1815, khi mưa phùn dày đặc đã trùm lên mặt biển, một đoàn thuyền lặng lẽ rời khỏi đảo Elbe nằm giữa Địa Trung Hải tiến về bờ biển nước Pháp. Đoàn thuyền có khoảng hơn 1000 người vừa là thủy thủ vừa là chiến binh, họ đang thực hiện một sứ mệnh lớn lao. Đó là đưa một con người từng được tôn sùng là Hoàng đế Bách chiến bách thắng bị lưu đày gần một năm trở về nước Pháp để thực hiện giấc mơ thu phục lại ngai vàng. Người đó chính là Napoléon Đệ nhất. Napoléon ngồi trên một chiếc thuyền nhỏ được ngụy trang kín đáo theo kiểu thuyền nước Anh. Với vẻ mặt trầm lặng, ông hồi tưởng lại hơn 20 năm chinh chiến khắp Châu Âu với những chiến công lừng lẫy từng làm cho các vương triều ở lục địa này phải khiếp sợ. Ông nhớ như in những năm tháng đó, trước mỗi lần ra trận, ông thường nhắc đến câu "Ngày mai ta thắng trận Marangô, ngày mai ta thắng trận Austerlitz". Đó là những chiến công đã đưa Napoléon lên đến đỉnh vinh quang để trở thành con người của huyền thoại. Nhưng năm 1812, sau khi tiến quân vào nước Nga, ông đã bị sa lầy và cuối cùng quân đội ông bị các nước đồng minh châu Âu đánh bại vào năm 1814. Napoléon buộc phải thoái vị và bị đày vào đảo Elbe theo quyết định của các nước đồng minh tại Viên. Trở về Pháp lần này, ông tâm niệm một điều là "phải phục thù, phải rửa hận", chỉ có như thế ông mới được thanh thản ngắm nhìn thành Paris tráng lệ.

Sau một tuần lênh đênh trên mặt biển, vừa phải chống chọi với sóng to gió lớn, vừa phải lẩn tránh những tàu tuần tiễu của Anh, đầu tháng 3, đoàn thuyền của Napoléon đã cập bến ở một khu vực gần thị trấn Canơ thuộc bờ biển miền Nam nước Pháp. Mặc dù cuộc đổ bộ an toàn và thuận lợi, xong với bản tính thận trọng, Napoléon quyết định tiến về Paris theo con đường dọc dãy núi Alpes lên phía bắc nhằm tránh đụng độ với các đồn binh của quân đội vua Louis XVIII.

Khi nhận được tin Napoléon đang trên đường tiến về Paris, cả hoàng cung vương triều Bourbon đều hoảng loạn. Vua Louis XVIII tức tốc cử thống chế Nây đem một đội quân đi bắt Napoléon. Nhưng khi đội quân nhà vua vừa gặp đoàn quân của Napoléon thì thống chế Nây xuống ngựa, mở rộng vòng tay chào đón Napoléon và cả đội quân của ông đều nhất loạt hô vang: "Hoàng đế muôn năm! Hoàng đế muôn năm!". Thế là quân đội nhà vua nhập vào quân đội của Napoléon quay trở về Paris. Vua Louis XVIII cùng hoàng gia bỏ chạy lên biên giới nước Bỉ. Ngày 20/3, cả Paris hân hoan trong niềm vui gặp vị hoàng đế "Bách chiến, bách thắng" của họ. Công việc đầu tiên của Napoléon ở Paris là tuyên bố ước vọng hòa bình trên toàn thể Châu Âu. Nhưng cả châu Âu đều không tin vào lời tuyên bố đó. Liên minh châu Âu gồm Anh, Phổ, Nga, Áo, Bỉ, Hà Lan,… lại tuyên bố đặt Napoléon ra ngoài vòng pháp luật, đồng thời tổ chức một đội quân lớn nhằm chống lại ông. Không còn sự lựa chọn nào khác, Napoléon liền xúc tiến việc xây dựng cấp tốc quân đội của mình, sẵn sàng đương đầu với quân đồng minh. Cho đến tháng 6 năm 1815, ngoài các đơn vị bảo vệ biên giới, Napoléon đã xây dựng được một lực lượng xung kích với hơn 125.000 quân.

Trong khi đó, các nước đồng minh đã tập trung được 2 binh đoàn tại Bỉ. Một binh đoàn Phổ gồm 116.000 quân dưới quyền chỉ huy của thống chế Blucher bố trí tại vùng Charleroi và Liegiơ. Một binh đoàn hỗn hợp Anh, Bỉ, Hà Lan gồm 93.000 quân dưới quyền chỉ huy của quận công Wellington bố trí tại Tây Nam Brussel. Cả hai binh đoàn này đang chờ đợi các binh đoàn Nga - Áo tới hội nhập để tiến vào nước Pháp tiêu diệt Napoléon.

Tình thế của Napoléon lúc đó hết sức nguy ngập. Song, bằng sự quyết đoán của mình, Napoléon quyết định tiến công quân đồng minh ngay lập tức. Ông tính rằng nếu để quân đồng minh hội nhập đủ với quân số ước tính khoảng 600.000 người (bao gồm cả quân Nga - Áo) thì so sánh lực lượng sẽ bất lợi về phía quân Pháp, mặc dù lực lượng của ông cũng được bổ sung ít nhiều và như vậy có thể quân Pháp sẽ thất bại. Chỉ có tiến công chớp nhoáng, chia cắt 2 binh đoàn Anh, Phổ và lần lượt tiêu diệt chúng trước khi quân Nga - Áo tới thì họa may mới đem lại chiến thắng cho ông.

Ngày 15-6 năm 1815, quân Pháp dưới sự chỉ huy của Napoléon bắt đầu vượt sông Xom và bí mật tập trung ở phía Nam Charleroi.
Tại khu vực quân đồng minh bố trí có hai điểm nút giao thông là Quatre Bras và Xombreffe cách nhau chừng 8 dặm. Đây là hai khu vực có ý nghĩa hết sức trọng yếu được nối với nhau bằng một con đường chạy theo hướng đông tây mà quân đồng minh phải được tập trung để phòng thủ ngăn chặn quân Pháp tiến thẳng vào Brussel. Nếu nhanh chóng tập trung lực lượng vào hai điểm nút giao thông này, trong quá trình tác chiến binh đoàn của Blucher và binh đoàn của Wellington mới hỗ trợ cho nhau được, không để cho quân Pháp chia cắt. Thế nhưng vì lo sợ quân Pháp tiến công cắt đứt các đường tiếp tế nên việc tập trung lực lượng của quân đồng minh ở hai khu vực này trở nên quá chậm và vì thể việc xây dựng trận địa phòng ngự cũng quá sơ sài.

Trước khi trận Waterloo xảy ra, ngày 16 tháng 6 quân Pháp bắt đầu tiến công Quatre Bras và Ligny gần Xombreffe. Tại Quatre Bras, thống chế Nây cho quân mở cuộc công kích mãnh liệt vào các vị trí quân Anh nhưng ông đã gặp phải sức kháng cự mạnh mẽ. Suốt cả ngày hôm đó mặc dù bị tổn thất tới 4500 người nhưng quân Anh vẫn giữ vững trận địa và sau đấy để bảo toàn lực lượng Wellington rút dần lực lượng về Waterloo. Ở Ligny tình hình lại khác. Đây là hướng tiến công do thống chế Grouchy đảm nhiệm và Napoléon trực tiếp theo dõi. 4 quân đoàn Phổ dưới sự chỉ huy của Blucher chiến đấu một cách yếu dần và cuối cùng bị quân Pháp đẩy ra khỏi các trận địa phòng ngự. Tại đây, quân Phổ vừa bị thương vong, vừa bị bắt làm tù binh tới 20.000 người. Thống chế Blucher bị thương nặng nhưng ông vẫn không rời khỏi vị trí chỉ huy. Là người từng trải, mặc dù đã 72 tuổi nhưng Blucher vẫn hết sức sáng suốt trong mọi tình thế. Ông nhận thấy việc hợp nhất các lực lượng của ông với các lực lượng của Wellington là cần thiết, chỉ có như vậy quân Đồng minh mới có đủ sức tiêu diệt quân Pháp. Do vậy, sau khi để lại một quân đoàn ngăn chặn quân Pháp truy kích, ông nhanh chóng lệnh cho 3 quân đoàn khác rút về Wavre, cách Waterloo chừng 10 dặm, nơi có thể ứng cứu nhanh chóng cho Wellington. Quyết định của Blucher đã góp phần đưa đến trận chiến tại Waterloo mà nơi đó quân đồng minh sẽ quyết định số phận của quân Pháp.

Tại Waterloo, sau khi cho quân rút khỏi Quatre Bras, Wellington đã nhanh chóng xây dựng các trung tâm đề kháng nhằm ngăn chặn quân Pháp. Đây là một thung lũng kéo dài chừng 2.5 dặm, rộng 0.5 dặm nằm giữa hai dãy đồi thấp mà ở đó có con đường chạy thẳng tới Brussel. Wellington cho quân bố trí tại các sườn đồi phía Bắc. Trước tuyến phòng thủ của quân đồng minh có hai nông trại là Hougoumont và La Haye Alliance được Wellington tập trung xây dựng thành hai trung tâm đề kháng mạnh. Toàn bộ lực lượng quân đồng minh ở đây có khoảng 57.600 quân và 56 khẩu pháo. Ngoài ra, Wellington còn tách ra khoảng 17.000 quân bố trí tại Hal cách Waterloo 10 dặm về phía Tây nhằm ngăn chặn quân Pháp tiến về hướng đó cắt đứt các đường tiếp tế của ông.

Về phía quân Pháp, sau khi tách 33.000 quân do Grouchy chỉ huy tiếp tục truy kích quân Phổ, Napoleon đã tập trung tại Waterloo được khoảng 74.000 quân và 246 khẩu pháo triển khai trên các sườn đồi phía Nam để sẵn sàng tiến công vào các vị trí quân đồng minh. Như vậy, tại Waterloo lực lượng quân đồng minh và quân Pháp gần như ngang nhau. Song quân Pháp có ưu thế về kị binh và pháo binh. Mặc dù vậy, quân đồng minh lại có lợi thế về địa hình do chiếm được các điểm cao.

Trưa ngày 18 tháng 6, khi bầu trời sáng dần và mặt đất đã se lại sau cơn mưa, Napoléon liền hạ lệnh cho quân Pháp bắt đầu tiến công. Đầu tiên, Napoléon mở cuộc công kích nghi binh vào Hougoumont nhằm thu hút sự chú ý của Wellington nhưng bị quân đồng minh kháng cự quyết liệt và quân của ông bị tổn thất nặng nề. Napoléon tiếp tục điều quân đến chi viện nhưng tình thế vẫn không thay đổi, quân đồng minh vẫn giữ vững trận địa. Trên hướng chủ yếu, cuộc công kích chỉ được bắt đầu và lúc 13h30 phút. 80 khẩu pháo của quân Pháp nhất loạt khai hỏa dọn đường cho bộ binh và kị binh tiến công. Cuộc chiến đấu tại đây diễn ra quyết liệt, bất phân thắng bại. Bộ binh Pháp tiến lên đã bị hỏa lực của quân đồng minh bắn dữ dội làm rối loạn hàng ngũ. Sau đó, kỵ binh Anh tiếp tục xông lên truy kích quân Pháp đến trận địa pháo. Đến lượt, kỵ binh Anh lại bị kỵ binh Pháp phản kích đẩy lùi về vị trí xuất phát. Chiến trường mù mịt khói súng và cát bụi và xác chết ngổn ngang. Những tiếng nổ âm vang của đại bác, đanh gọn của súng trường xen lẫn trong tiếng hò reo của binh sĩ hai bên kéo dài tưởng như không bao giờ dứt. Quân Pháp cứ lớp lớp xông lên trên đỉnh đồi rồi lại bị đẩy lùi, để lại những xác chết nằm la liệt trên chiến địa. Nhìn thấy cảnh tượng đó nhưng là một con người cứng rắn, Napoleon không nao núng tinh thần. Trận chiến này quả là sự “đặt cuộc” đối với cuộc đời binh nghiệp của ông.

Đến khoảng 16 giờ, mặc dù Napoléon đã sử dụng hầu hết các tiểu đoàn kỵ binh nặng vào tham chiến nhưng vẫn không chiếm được các sườn đồi. 18 giờ, quân Pháp do Thống chế Nây chỉ huy với nỗ lực cao nhất mới chọc thủng được một khu vực tuyến phòng thủ quân đồng minh tại La Haye Alliance.

Vào thời điểm này, Napoléon hi vọng ở lực lượng của Grouchy đến phối hợp tiến công để dành thắng lợi quyết định cho trận đánh. Nhưng rủi ro thay, khi nhìn về hướng Đông Bắc ông đã thất vọng thốt lên: “Than ôi! Không phải là Grouchy mà là Blucher”. Viện binh Phổ đến ứng cứu Wellington đã làm thay đổi tình thế trận đánh. Quân đồng minh lại đẩy lùi được quân Pháp. Khi trời đã bắt đầu tối dần, với cố gắng cuối cùng, Napoleon tập trung một lực lượng lớn quân Pháp, bao gồm cả các tiểu đoàn “Ngự lâm quân” tiến hành đợt công kích mãnh liệt về phía quân đồng minh trên hai hướng Hougoumont và La Haye Alliance. Trên hướng La Haye Alliance, quân Pháp dũng cảm tiến lên các sườn đồi dưới làn hỏa lực pháo binh của cả hai bên. Quân đồng minh với lực lượng ưu thế phục kích sẵn trên sườn đồi, bằng một loạt súng trường đầu tiên đã làm rối loạn hàng ngũ quân Pháp và ngay lập tức lao lên đánh giáp la cà bằng lưỡi lê buộc quân Pháp phải tháo chạy. Trên hướng Hougoumont, cuộc chiến đấu cũng diễn ra quyết liệt. Quân Pháp bị hỏa lực pháo binh và súng trường của quân đồng minh đẩy lùi không thể tiến lên được. Chính lúc đó, Thống chế Blucher đưa quân đoàn Phổ thứ hai vào tham chiến. Họ chiếm được khu vực Papalotte uy hiếp mạnh cánh phải của quân Pháp. Quân đồng minh hoàn toàn giữ thế chủ động. Thời cơ của quân đồng minh đã đến. Wellington ra lệnh phản công quân Pháp trên toàn tuyến.

Từ vị trí chỉ huy, Napoléon đã nhận thấy sự thất bại không thể tránh khỏi của quân Pháp. Những người lính trước khi mở cuộc công kích cuối cùng đi qua trước mặt ông với niềm tin vào chiến thắng vẫn hô vang câu “Hoàng đế muôn năm”, giờ đây họ chiến đấu một cách tuyệt vọng. Napoléon đau đớn kêu lên: “Thế là hết”, và ông cùng đám tàn binh rút chạy về hướng biên giới nước Pháp. Một quân đoàn Phổ được lệnh truy kích quân Pháp tiếp tục làm cho Napléon phải khốn đốn trên suốt chặng đường rút về Paris.

Trận chiến kết thúc với thắng lợi hoàn toàn thuộc về quân đồng minh, quân Pháp đã đại bại. Tại Waterloo, quân Pháp đã bị thương vong, bị bắt làm tù binh tới 58.000 người. về phía đồng minh cũng tổn thất chừng 22.000 quân.

Vì sao Napoléon thất bại ở Waterloo – một thất bại làm sụp đỏ mưu đồ đế chế của ông trên lục địa châu Âu? Phải chăng đó là kết quả của sự phiêu lưu cả về chính trị và quân sự của Napoléon? Người ta đã lý giải trên nhiều bình diện. Về chính trị, Napoléon đã đi quá xa theo “con đường riêng” của mình. Các nước phong kiến châu Âu làm sao có thể chấp nhận được một châu Âu bị chìm đắm dưới quyền thống trị của Napoléon. Và chính vì thế họ tập lại với sức mạnh lớn hơn để tiêu diệt ông. Hơn 20 năm chiến tranh đã quá đủ để các nước châu Âu thấy được tham vọng của Napoléon. Trận Waterloo là quyết tâm của người châu Âu. Về quân sự, đặc biệt là về mặt nghệ thuật quân sự cần phải khẳng định việc tiến công chớp nhoáng vào các lực lượng đồng minh ngay trên đất Bỉ là sự lựa chọn chính xác, thể hiện quyết tâm và tài thao lược của Napoléon. Tuy nhiên, trong quá trình tác chiến, Napoléon đã không thực hiện được ý định chia cắt quân đồng minh, không tập trung được lực lượng tiêu diệt từng binh đoàn đối phương. Điều đó được nhận thấy ngay trong ngày đầu chiến dịch xảy ra lúc tấn công vào Quatre Bras và Ligny. Và điều động binh lực từ Ligny sang phối hợp tiến công vào Quatre Bras lại quá chậm nên binh đoàn của Wellington đã kịp thời rút về Waterloo để củng cố trận địa phòng ngự. Cần phải nhận thấy sự phán đoán chính xác và tài tình của các tướng lĩnh phía đồng minh về ý định “chia cắt” quân đội Đồng minh của Napoléon đối với lực lượng của họ. Thống chế Blucher và quận công Wellington đã luôn tìm cách tập trung lực lượng, hỗ trợ nhau trong quá trình tác chiến. Chính vì thế, ba quân đoàn Phổ đã kịp thời ứng cứu cho binh đoàn Wellington trên chiến trường Waterloo. Trong khi đó thống chế Grouchy chỉ huy quân Pháp thì lại tiến hành cuộc truy kích một cách chậm chạp. Người ta được biết, khi ở Waterloo quân Pháp đã khốn đốn thì tại Wavre, Grouchy vẫn “mải mê” truy kích và bị giam chân tại đó. Có thể nói việc không tập trung được lực lượng của Napoléon đã bỏ lỡ cơ hội tiêu diệt các binh đoàn và quân Đồng minh. Về khía cạnh chiến thuật, Napoléon cũng bỏ qua nguyên tắc tập trung lực lượng. hướng tiến công chủ yếu tại Waterloo là La Haye Alliance nhưng ông lại điều động lực lượng chi viện cho hướng Hougoumont – hướng nghi binh – vì thế cuộc chiến tại La Haye Alliance không dành được thắng lợi quyết định. Cuối cùng, trận Waterloo còn cho thấy Napoléon ít chú trọng đến việc trinh sát nắm tình hình lực lượng và bố trí binh lực của đối phương. Đặc biệt là về địa hình nơi xảy ra chiến sự, lần này quân Pháp nắm không chắc. chính vì thế, trong quá trình tiến công họ luôn bị bất ngờ trước làn hỏa lực pháo và súng trường từ các khối bộ binh hình vuông của quân đồng minh phục kích ngăn chặn. Wellington đã khéo léo bố trí xen kẽ đội hình đó trên các sườn đồi và đó là nguyên nhân làm cho quân Pháp không thế tiến lên được và thất bại thảm hại.

Ngay sau trận Waterloo kết thúc, một thỏa hiệp được kí kết giữa các nước Đồng minh: Anh, Phổ, Nga, Áo với Pháp tại Paris. Một lần nữa, Napoléon buộc phải thoái vị và theo thỏa hiệp này, Napoléon lại tiếp tục bị đày đi đảo St Helen. Cuộc đời của ông kết thúc một cách thê thảm (có khả năng ông bị đầu độc bằng thạch tín) và năm 1821 trên một hòn đảo nhỏ nằm ở Đại Tây Dương.

Napoléon trong Trận đánh cầu Acrole ở Ý năm 1797


Một phần của Chiến tranh Napoléon

Trận chiến Waterloo
Ngày: 18 tháng 6 1815
Địa điểm: Waterloo, Bỉ
Kết quả: Liên minh chống Pháp chiến thắng
Tham chiến
Pháp Liên minh chống Pháp lần thứ bảy:
Anh
Phổ
Hà Lan
Hannover
Nassau
Brunswick
Chỉ huy
Napoléon Bonaparte
Michel Ney Công tước Wellington
Gebhard von Blücher
Lực lượng
73.000 Liên quân 67.000
Phổ 60.000
Thương vong
25.000 chết hoặc bị thương; 7.000 bị bắt; 15.000 mất tích[1] 22.000 chết hoặc bị thương[2]

Trận Waterloo xảy ra 18 tháng 6 năm 1815, là trận chiến cuối cùng của Napoléon Bonaparte. Thất bại của ông đã đặt dấu chấm hết cho quyền lực của ông với vai trò Hoàng đế Pháp. Trận Waterloo còn đánh dấu sự kết thúc của Thời kỳ Một trăm ngày bắt đầu từ tháng 3 năm 1815 sau cuộc trở về của Napoleon từ đảo Elba nơi ông bị đày sau thất bại tại trận Leipzig năm 1813.

Chống lại ông là liên minh các nước dưới sự chỉ huy của Arthur Wellesley, công tước người Anh, và Gebhard von Blücher, người Phổ.

Sau thất bại ở Nga, các nước châu Âu đã liên kết lại để cùng lật đổ Napoléon. Năm 1814, Napoléon thoái vị và bị đày lên một hòn đảo nhỏ ở Địa Trung Hải, nhưng con người đầy tham vọng này không chịu ngồi yên. Biết được dân chúng Pháp vẫn ủng hộ mình và không công nhận chính thể của vua Louis XVIII như là người lãnh đạo nước Pháp, tháng 4 năm 1815, Napoléon đã bí mật trốn khỏi nơi giam cầm quay trở về nước. Nhận được tin, vua Louis XVIII đã cử quân đội đến để bắt giữ ông nhưng trong mắt người dân và binh lính Pháp lúc bấy giờ Napoléon vẫn là một người anh hùng đã mang về vinh quang cho nước Pháp và hầu hết các tướng hoặc kính phục hoặc nể sợ tài năng quân sự của Napoléon, vì thế, hết đoàn quân này đến đoàn quân khác được cử đi để bắt Napoléon cuối cùng lại quay về dưới quyền chỉ huy của Hoàng đế cũ. Chỉ trong vòng 3 tuần, Napoléon đã khôi phục đươc quyền lực của mình. Nhận được tin đó, ngay lập tức, các nước châu Âu đứng đầu là Anh, Áo, Nga và Phổ liên minh lại để đối phó với ông, liên quân nằm dưới quyền chỉ huy của Công tước Wellington. Là một người dày dạn kinh nghiệm chiến trường, Napoléon hiểu rằng nếu để cho liên quân tập hợp lại với nhau thì ông nhất định sẽ thất bại. Vì thế Napoléon quyết định sẽ tấn công trước, không cho liên quân tập hợp lại với nhau. Napoléon chia quân ra làm 3 cánh, cánh phải do tướng Emmanuel, Hầu tước của Grouchy chỉ huy, cánh trái do tướng Michel Ney dẫn đầu, còn ông thân chinh dẫn cánh quân trung tâm ra trận. Quân đội Pháp nhanh chóng tiến quân để tấn công quân đội Phổ do tướng Gebhard von Blücher cầm đầu nhằm không cho quân Anh liên kết với họ. Và liên quân đã thực sự bất ngờ trước đòn đột kích bất ngờ của quân đội Napoléon, vị hoàng đế nước Pháp đã cử tướng Ney vốn đang chỉ huy cánh trái của quân Pháp tiến công nhằm chiếm vùng Quatre Bras trong khi ông chỉ huy quân trung tâm tấn công vào chính diện quân Phổ. Một khi Ney chiếm được Quatre Bras, họ có thể hội quân với nhau vào bao vây quân Phổ, tuy nhiên do sức chống trả dữ dội của quân Phổ cộng thêm sự tấn công của một bộ phận quân tiếp viện của quân đồng minh, tướng Ney đã buộc phải rút quân trở lại. Napoléon liền thay đổi chiến thuật, cử cánh quân phải của mình đồng loạt tiến công, và trong trận chiến ở Ligny ông đã đánh bại quân Phổ, buộc von Blücher phải lui quân. Chiến thắng này càng làm Napoléon tin tưởng vào thắng lợi của quân đội Pháp. Ông chuyển hướng tấn công quân Anh và ngôi làng Waterloo đã trở thành nơi đụng độ của hai đội quân lớn nhất cả châu Âu.

Bản đồ chiến dịch Waterloo

Công tước Wellington đã chọn một thung lũng rộng phía Nam ngôi làng Waterloo để làm nơi quyết chiến, quân Anh đóng ở phía Bắc chiến trường đối diện với họ là quân Pháp do Napoléon chỉ huy. Vốn là một nhà quân sự tài năng, Wellington hiểu rằng, với đội quân thiếu kinh nghiệm chiến đẫu mà ông đang nắm trong tay, đối đầu trực diện với Napoléon là tự sát. Vì thế, Wellington đã chọn biện pháp phòng thủ và chiến trường Waterloo là một địa điểm rất phù hợp với ý đồ này. Chiến trường Waterloo nằm phía sau một gờ đất cao giúp tránh được sự quan sát của quân thù, đồng thời quân Anh đã cải tạo lại 2 pháo đài là Hogoumont và La Haye Saint được bảo vệ bởi các đơn vị thiện xạ giàu kinh nghiệm, đây được coi là vị trí chiến lược, yểm trợ cho đội quân phòng thủ trước sức tấn công của quân Pháp. Trước đó, quân Pháp cũng gặp nhiều khó khăn trong việc chuyển quân do trời mưa suốt nhiều ngày, tuy nhiên, Napoléon không thể chậm trễ bởi như vậy sẽ tạo thêm thời gian cho quân Phổ hội quân với quân Anh. Như thế, bên tấn công đã gặp phải nhiều khó khăn ngay trước trận đánh.
Quân Kỵ binh Pháp (bên phảii) giao chiến với quân Anh (bên trái) ở Waterloo


Bản đồ chiến trường Waterloo

Sáng sớm ngày 18 tháng 6, Napoléon ra lệnh cho quân Pháp nã pháo dữ dội vào quân Anh,đến 10h sáng cùng ngày quân Pháp bắt đầu tấn công, mục tiêu của họ lần này là pháo đài Hougomont, nếu chiếm được Hougomont, cánh trái của quân Anh sẽ bị rơi vào thế nguy kịch, đồng thời nhờ đó, Napoléon có thể quan sát toàn trận địa của quân Anh. Nhận thức được tầm quan trọng chiến lược đó, cả hai vị chỉ huy đều quyết tâm chiếm lấy vị trí này. Quân Pháp tiến công mạnh mẽ vào Hougomont, trận chiến diễn ra rất ác liệt tuy nhiên, quân Anh vẫn giữ được Hougomont, Napoléon đã cử 14000 quân tấn công bao vây Hougomont, nhưng Wellington đã kịp cử 12000 quân tiếp viện đến bảo vệ pháo đài. Đến 11h cùng ngày, quân Pháp buộc phải rút lui.
Kỵ binh Pháp tấn công quân Anh ở Quatre Bras trong chiến dịch Waterloo

Sau đó, Napoléon cho pháo binh nã đạn dồn dập vào chiến tuyến của quân Anh, 80 khẩu pháp bắn không ngừng vào quân phòng tuyến quân Anh nhưng điều Napoléon không hề biết là chính tiếng pháo của ông đã dẫn đường cho quân Phổ đang tiến đến hội quân với Wellington vốn cách đó chỉ 50 km. Đến 1h chiều, quân Pháp ngừng nã pháo, bộ binh Pháp tiến công. Quân Pháp theo đội hình hình cột tấn công vào đội hình phòng thủ của quân Anh (đội hình hình cột mỗi cột có 150 người theo chiều ngang và 24 người theo chiều sâu, trên chiến trường, đội hình này có thể gây hoảng sợ cho đối phương bởi sự đông đảo của họ, tuy nhiên, do vũ khí chính thời đó là súng hoả mai có gắn lưỡi lê nên đội hình này có điểm yếu là chỉ có 2 hàng đầu tiên có thể khai hoả được). Đối mặt với đội hình hình cột của Pháp là đội hình phòng thủ chiều ngang của quân Anh, đây đơn giản chỉ là đội hình xếp theo chiều ngang có từ 2-4 hàng, tuy nhiên đội hình này có ưu điểm là có thể huy động tất cả hoả lực cùng lúc. Chính nhờ điều này mà quân Anh đã chặn được đợt tấn công của quân Pháp, Wellington tung đội thiết kỵ hoàng gia (Royal Dragoons) vào trận đánh. Kết hợp với bộ binh, họ đã đánh bật quân Pháp trở lại điểm xuất phát để lại sau lưng hàng nghìn xác chết.

Kị binh Anh xung phong

Napoléon thay đổi chiến thuật, đến 3h chiều ông cho 2000 quân tấn công vào pháo đài La Haye Saint, chiếm được La Haye Saint, Napoléon có thể làm chủ được vùng trung tâm chiến trường. Pháo đài La Haye Saint được bảo vệ bởi 250 quân Đức được trang bị loại súng rãnh xoáy hiện đại thời đó, quân thủ thành đã chiến đấu hết sức dũng cảm đối đầu với quân địch đông hon gấp 10 lần. Và cuối cùng đến 4h chiều, quân Pháp đành phải rút lui, hơn 400 lính Pháp đã chết khi tấn công pháo đài.

Hết sức tức giận, Napoléon ra lệnh cho pháo binh nã đạn dữ dội lên đầu quân Anh, cùng lúc đó, tướng Ney đã chỉ huy kị binh sẵn sàng lao vào trận chiến. 12000 quân thiết kị Pháp tiến thẳng vào trung tâm của quân Anh, đến lúc này, Wellington mới ra lệnh cho pháo binh khai hoả dữ dội vào kị binh Pháp, bộ binh Anh nhanh chóng thiết lập đội hình hình vuông chuyên dùng để chống lại kị binh. Bế tắc trong tấn công, kị binh Pháp rút lui rồi sau các đợt pháo kích họ lại tiếp túc xông lên, nhưng trước sức phòng ngự mạnh mẽ của bộ binh Anh và sự tấn công của thiết kị hoàng gia, cuối cùng, tướng Ney đành ra lệnh cho kị binh rút lui. Napoleon lại một lần nữa ra lệnh tấn công pháo đài La Haye Saint, 6h30 chiều quân Pháp phát động tấn công, 2000 quân Pháp ào ạt tiến công như vũ bão vào pháo đài La Haye Saint, trong lúc này quân Anh lại gặp vấn đề về đạn dược và họ nhanh chóng bị áp đảo, trong số 400 quân giữ thành chỉ còn 42 người sống sót, quân Pháp đã kiểm soát được La Haye Saint.
Rạng sáng ngày hôm sau, có một đội quân đang tiến gần đến chiến trường, và điều Napoleon lo sợ nhất đã đến, đó chính là đội quân Phổ do Bá tước von Blücher chỉ huy đến hội quân với Wellington. Sau đó, quân Phổ đã tấn công vào sườn quân Pháp, 30000 quân Phổ tấn công vào ngôi làng được 20000 quân Pháp bảo vệ. Napoléon đã quyết định đánh ván bài cuối cùng, ông ra lệnh cho 4500 quân Cận vệ tinh nhuệ của mình tiến thẳng đến phòng tuyến quân Anh.

Quân Phổ giải vây Plancenoit

Quân Cận vệ là đội quân thiện chiến nhất của Napoléon, và ông tin tưởng rằng đây sẽ là đội quân có đủ khả năng chọc thủng hàng phòng ngự của quân Anh. Lúc này Wellington đã ra lệnh cho các đơn vị phòng thủ nằm xuống sau gò đất. Ông cho pháo binh bắn dữ dội vào quân Cận vệ Pháp, tuy nhiên, đội quân Cận vệ vẫn hùng dũng tiến tới. Tuyến phòng thủ đầu tiên của quân Anh nhanh chóng bị đè bẹp, lúc này Napoléon đã bắt đầu nghĩ đến một chiến thắng, tuy nhiên, chính trong lúc này, kết cục của cuộc chiến đã được quyết định. Khi quân Cận vệ tiến sát đến tuyến phòng thủ thứ hai, Wellington ra lệnh cho các đơn vị đứng lên, quân Pháp hoàn toàn bất ngờ, hơn 1400 khẩu súng của quân Anh đồng loạt nã đạn. 20% quân Pháp đã gục ngã ngay trong loạt đạn đầu tiên, và Wellington đã tung ra đòn quyết định, ông ra lệnh tổng tấn công. Các đơn vị Anh ào ạt tiến công vào đội Cận vệ Pháp, quân Pháp đại bại buộc phải rút lui và thiết lập tuyến phòng thủ. Đến cuối buổi chiều, quân Anh và Phổ đồng loạt tấn công, đến lúc này cả 3 cánh quân: trái, phải và trung tâm của Pháp đều đã tan vỡ. Liên quân nhanh chóng tiến thẳng đến Paris, tướng Louis Nicolas Davout, Bộ trưởng Chiến tranh của Napoléon đã bị quân của Blücher đánh bại tại Issy vào ngày 3 tháng 6 năm 1815, đến đây, số phận của Napoléon đã được định đoạt. Ngày 24 tháng 6 năm 1815, Napoléon thoái vị kết thúc chính quyền 100 ngày của ông. Vua Louis XVIII quay lại ngai vàng nước Pháp. Napoleon đã bị đày đến đảo Saint Helena ở Đại Tây Dương nơi ông sống những ngày cuối cùng của đời mình ở đó. Năm 1821, ông mất tại đảo Saint Helena. Về phần các tướng lĩnh Pháp, một số ít quay trở lại phục vụ cho LouisVIII còn lại hầu hết đều bị hành quyết vì tội phản quốc, trong số đó có tướng Ney (có tài liệu cho rằng tướng Ney đã trốn thoát sang Mỹ và cho đến ngày cuối đời, ông mới thú nhận thân phận thực sự của mình). Chỉ huy quân Phổ tướng von Blücher sống những ngày cuối cùng trong sự hân hoan khi đã đánh bại kẻ tử thù của mình, năm 1822 ông mất. Còn vị tướng thắng trận Wellington sau đó đã trở thành Thủ tướng Anh.
Vậy là chỉ trong 2 ngày chiến tranh ác liệt, số phận của cả Châu Âu đã được quyết định. Thất bại của Napoléon đã mang lại một thế kỷ hoà bình cho Châu Âu, các cường quốc thắng trận đua nhau xâu xé các nước nhỏ, đồng minh của Napoleon và gây ra mầm hoạ cho 2 cuộc Thế chiến.